ul. Mickiewicza 4
64-600 Oborniki;
tel.: 577 001 328

biblioteka@oborniki.pbp.poznan.pl
http://oborniki.pbp.poznan.pl

Biblioteka czynna:
Poniedziałek - piątek 10.00-17.00
W 1 i 3 sobotę miesiąca 9.00-15.00

ROK 2015 Rokiem Polskiego Teatru


WOJCIECH BOGUSŁAWSKI

(1757-1829)

 

OJCIEC SCENY NARODOWEJ

 

Jego tytuł „Ojca Teatru Polskiego” jest w pełni zasłużony. W napisanym pod koniec życia pamiętniku „Dzieje Teatru Narodowego” utożsamił siebie z tym teatrem. W pełni świadomy, że stanowili jedność. Pod koniec życia człowiek i i instytucja przez publiczność tak właśnie byli traktowani. Człowiek – Wojciech Bogusławski – stał się instytucją, instytucja – Teatr Narodowy w Warszawie – zyskała twarz człowieka. Wizerunek Bogusławskiego do dziś widnieje na programach tej sceny, utrwalony znak wypracowanej i wywalczonej wówczas jedności.

prof. dr hab. Dobrochna Ratajczakowa

 

W dorobku Bogusławskiego znajdziemy przeszło 80 sztuk – od tragedii przez melodramaty i opery do wodewilów i komedii, także komedii jednoaktowych. Niektóre utwory jedynie przestosowywał z warunków obcych na polskie, inne tłumaczył, jeszcze inne tworzył. Największym jego tytułem do chwały pozostaje Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale, jedyna sztuka z XVIII wieku, którą akceptowali jego romantyczni następcy. Ale aktor, śpiewak – to nie wszystkie funkcje, jakie w teatrze spełniał. Był reżyserem-inscenizatorem, choć wtedy jeszcze taka profesja oficjalnie nie istniała, był nauczycielem. Uczył w założonej przez siebie Szkole Dramatycznej, dla której napisał podręcznik Dramaturgia czyli Nauka sztuki scenicznej dla Szkoły Teatralnej napisana […] w Warszawie 1812. Był to pierwszy polski podręcznik dla aktorów, widomy znak ich profesjonalizacji. I choć teatr nie był wtedy jeszcze traktowany jak sztuka, on widział go właśnie w ten sposób.

prof. dr hab. Dobrochna Ratajczakowa

 

Służba widowni wyrażała się dla Bogusławskiego jeszcze w inny sposób – w wędrówkach po kraju i w zakładaniu teatrów w większych miastach, które były go pozbawione. Trasy jego objazdów obejmują tzw. ziemie zabrane przez Rosję, zatem Litwę – Dubno, Grodno, Wilno, pozostającą pod rządami Austrii Galicję – Kraków i Lwów, pruski Poznań, także Kalisz, Łowicz, Gdańsk, Białystok. Właściwie dzięki jego teatralnym objazdom teatr cementował więź między prowincjami, rozerwaną przez rozbiory. Można powiedzieć, że jedność rozbitego kraju w znaczący sposób zależała od teatru.

prof. dr hab. Dobrochna Ratajczakowa

 

Kronika życia i działalności Wojciecha Bogusławskiego

 

1757 – ur. 9 kwietnia w Glinnem pod Poznaniem; syn Leopolda i Anny z Linowskich;

1762 – nauka w Warszawie w szkole Konwiktu Pijarów;

1774 – pobyt na dworze biskupa Kajetana Sołtyka w Krakowie;

1775 – pobyt w wojsku;

1778 – wstąpienie do zespołu teatralnego Ludwika Montbruna;

1780 – pobyt we Lwowie;

1782 – powrót do Warszawy; tłumaczenie Fraskatanki; życzliwość i poparcie króla; przywilej na prowadzenie teatru w Poznaniu; upadek sceny poznańskiej;

1783 – dyrektor teatru w antrepryzie Michała Lubomirskiego;

1785 – założenie teatru w Wilnie;

1786 – wystawienie Wesela Figara;

1790 – występy zespołu wileńskiego w Warszawie; osiedlenie wraz z antrepryzą w stolicy;

1791 – teatr w walce o Konstytucję 3 Maja; wystawienie m.in. Powrotu posła;

1792 – premiera dramy historycznej Niemcewicza Kazimierz Wielki i komedii Bogusławskiego Henryk VI na łowach;

1793 – premiera opery Salieriego w języku polskim Axur, król Ormus i komedii Sheridana Szkoła obmowy;

1794 – wystawienie opery narodowej Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale; upadek powstania kościuszkowskiego i teatru, wyjazd Bogusławskiego do Lwowa, ocalenie garderoby, rekwizytów i biblioteki teatralnej;

1795 – rozwój sceny polskiej we Lwowie;

1796 – budowa sceny letniej w ogrodzie Jabłonowskich we Lwowie i wystawienie na niej Krakowiaków i Górali;

1797 – wystawienie Hamleta Szekspira i komedii Spazmy modne;

1798 – ruina Bogusławskiego z powodu wypadków wojennych;

1799 – wyjazd do Warszawy i kierownictwo sceny narodowej do 1814 roku;

1800 – koncesja teatralna na Warszawę i zabór pruski; w repertuarze tragedie i drammy; letnie wyjazdy do Poznania, Kalisza i Łowicza;

1802 – wystawianie poważniejszych oper i tragedii, rola Starego Horacjusza w tragedii Corneille`a;

1805 – prapremiera Króla Leara Szekspira;

1807 – brak cenzury pruskiej pozwala na wprowadzenie repertuaru patriotycznego;

1809 – wyprawa teatru do Krakowa na wezwanie ks. Józefa Poniatowskiego, sukces artystyczny, straty finansowe;

1810 – projekt upaństwowienia teatru, zrealizowany częściowo;

1811 – otwarcie Szkoły Dramatycznej, projekt trzech teatrów w Warszawie – narodowego, opery polskiej i komicznego;

1814 – rezygnacja z dyrekcji Teatru Narodowego po trzydziestu latach, spłata długów;

1815 – kontrakt aktorski z teatrem na pięć lat, stworzenie teatru objazdowego;

1818 – brak akceptacji dla kandydatury Bogusławskiego ze strony członków Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk;

1819 – uchwalenie podatku na rzecz Teatru Narodowego dzięki zabiegom Bogusławskiego;

1820 – pierwszy tom Dzieł dramatycznych, całość – 12 tomów – ukończona w 1823 r. zawiera czterdzieści osiem utworów oryginalnych i tłumaczonych, studia literackie, życiorysy aktorów oraz Dzieje Teatru Narodowego;

1822 – zatwierdzenie Ustaw Teatru Narodowego;

1825 – położenie kamienia węgielnego pod nowy gmach sceny narodowej – realizacja planów W. Bogusławskiego;

1827 – ostatni występ na scenie w komedii Koszyk wiśni;

1829 – śmierć Wojciecha Bogusławskiego;

 

 

/23.05.2014/  E.Klimasek ; fot. A. Muszak

 

 

 

Rok Polskiego Teatru - zobacz zestawienie...